Ffynhonnell: Africanarguments.org
Ar dic yr awr, mae'r gymdogaeth gyfan yn troi'n dywyll. Mae preswylwyr yn sgrialu i droi flashlights a chanhwyllau ymlaen. Mewn archfarchnadoedd, mae siopwyr yn stopio yn eu traciau, yn aros yn amyneddgar i generaduron fynd i mewn i gêr, tra bod busnesau na allant fforddio'r batris wrth gefn yn cau eu drysau yn unig.
Mae'r olygfa hon wedi dod yn arferol yn Ne Affrica, lle mae blacowts rholio a achosir gan grid trydan sy'n afresymol yn digwydd bob dydd. Am yr wythnosau diwethaf, fodd bynnag, mae goleuadau Ajay Lalu wedi aros ymlaen. Yn hwyr - Chwefror, mae'r entrepreneur 50 - oed "yn didoli'r bwled" ac wedi buddsoddi R100,000 ($ 5,000) mewn pedwar panel solar a batri lithiwm. "Dim ond cael y gallu hwnnw i fflipio'r switsh a gwybod y bydd y golau'n mynd ymlaen - mae'n gymaint o ryddhad," meddai.
Yn ei gymdogaeth gefnog wrth droed Table Mountain, yn Cape Town, mae paneli solar bellach yn dotio'r toeau. I ddianc rhag y toriadau pŵer o hyd at 12 awr y dydd - a elwir yn lleol fel "LoadShathing" - mae nifer cynyddol o Dde Affrica fel Lalu yn dewis cynhyrchu trydan preifat, gan yrru ffyniant solar digynsail.
Ffyniant solar preifat yn Ne Affrica
Yn ffynhonnell argyfwng trydan De Affrica mae dadansoddiadau ac aflonyddwch yn ei fflyd sy'n heneiddio o lo - gweithfeydd pŵer wedi'u tanio. Mae'r wlad yn dal i ddeillio 80% o'i hegni o lo, gan ei gwneud yn allyrrydd nwyon tŷ gwydr mwyaf y cyfandir - a'r 14eg yn y byd. Er gwaethaf adnoddau solar a gwynt toreithiog De Affrica, mae'r llywodraeth wedi parhau i fod yn amharod i fuddsoddi mewn ynni adnewyddadwy ers degawdau. Dim ond 6.2 GW y mae rhaglen ynni adnewyddadwy a gyflwynwyd yn 2011 wedi ychwanegu 6.2 GW mewn 13 blynedd.
Mewn cymhariaeth, roedd ychwanegiadau solar to yn 2023 yn unig yn gyfanswm o 2.6 GW, yn ôl y wladwriaeth - darparwr trydan sy'n eiddo i Eskom. Yn ystod y ddwy flynedd ddiwethaf, mae capasiti ffotofoltäig solar to wedi'i osod (PV) wedi mwy na Quintupled. Rhagwelir y bydd De Affrica yn dod yn 10fed farchnad PV fwyaf yn y byd yn 2024 - yn yr un modd ag y mae disgwyl i lwythi -lwyth waethygu.
Mae trydan De Affrica yn dibynnu ar lond llaw o lo - gweithfeydd pŵer tanio
Gall gosod paneli solar fod o fudd i'w perchnogion unigol a'r rhwydwaith pŵer ehangach. "Wrth i mi fyw ar fy mhen fy hun, bydd mwyafrif fy allbwn trydan solar yn cael ei fwydo yn ôl i'r grid," eglura Lalu. "Rwy'n cyfrannu'n gadarnhaol at yr argyfwng ynni".
Fodd bynnag, nid yw'r llywodraeth wedi gwneud llawer i drosoli ac annog y ffyniant solar preifat.
Ni adnewyddwyd toriad treth solar o 2023 yn caniatáu i aelwydydd hawlio ad -daliad treth o 25% ar eu paneli solar yn 2024. Ym mis Chwefror, roedd gweinidog trydan y wlad yn beio’r pwl mwyaf newydd o doriadau pŵer ar "non - yn perfformio adnewyddadwy", gan ysgogi llwytho i mewn i leihau.
Yn ôl yr ymchwilwyr Germarié Viljoen a Felix Dube, a gyhoeddodd bapur ar y pwnc yn ddiweddar, mae pobl yn dewis mynd i ffwrdd - y grid - yn cael eu rhwystro gan "ansicrwydd ynghylch y goblygiadau cyfreithiol ac ariannol".
Dywed Viljoen y gellir ystyried Cape Town yn "arweinydd" yn y cyd -destun hwn gan ei fod yn annog preswylwyr a busnesau i werthu eu hegni gwyrdd dros ben yn ôl i'r grid lleol. Ac eto dywed Lalu ei fod serch hynny wedi dod ar draws "llawer o dâp coch". Bydd cofrestru ei baneli solar yn cymryd "chwech i naw mis", meddai, pan na fydd yn cael unrhyw iawndal am yr egni gormodol y mae'n ei fwydo i'r grid.
"Mae'r llywodraeth yn gyfrifol am greu'r argyfwng, ond nid ydyn nhw wedi cydnabod bod y sector preifat mewn gwirionedd yn rhan fawr o'r ateb," mae'n difaru. "Mae angen i ni ddod o hyd i ffyrdd o sybsideiddio a dod â chost solar i lawr. Fe wnaethon ni fethu cyfle."
Mae capasiti solar to De Affrica wedi cynyddu 453% mewn ychydig dros 2 flynedd
"Energy Apartheid"
Mae risgiau eraill yn gysylltiedig â ffyniant solar heb ei reoleiddio. Fel y noda Viljoen, mae bwrdeistrefi yn Ne Affrica yn dibynnu'n fawr ar y refeniw a gynhyrchir trwy werthu trydan i breswylwyr. Gallai defnyddwyr cefnog sy'n symud oddi ar y grid effeithio ar gyllid trefol a "y gallu i ddarparu gwasanaethau teg i'r holl breswylwyr, yn enwedig y rhai mewn cromfachau incwm - is na allant fforddio mynd i ffwrdd - y grid -.
Mae swyddogion y llywodraeth hefyd wedi rhybuddio am risgiau "cyflwyno ymosodol" o solar to. Roedd bwrdeistref yn y Cape Cape eisoes wedi recordio colled R350 miliwn ($ 18 miliwn) mewn gwerthiant trydan, medden nhw fis Hydref y llynedd.
Yng ngwlad fwyaf anghyfartal y byd, gallai hyn waethygu'r hyn y mae ymgyrchwyr wedi'i alw'n "apartheid ynni". Dim ond ychydig gilometrau o'r tai cyfoethog sydd wedi'u haddurno â phaneli solar, mae trigolion o dan drefgorddau adnoddau - yn dioddef y mwyaf o dan lwythi, meddai Trevor Ngwane, cadeirydd y Ffrynt Unedig, cyfun o sefydliadau cymunedol mewn ardaloedd sydd dan do y tu allan i Johannesburg.
Yn 2001, sefydlodd Ngwane Co - Bwyllgor Argyfwng Trydan Soweto (SECC) i "amddiffyn hawliau'r dosbarth gweithiol 'i drydan". O dan yr hen drefn arwahanu, meddai, "defnyddiwyd llafur du rhad i gloddio'r glo a gweithio mewn gorsafoedd pŵer, ond gadawyd ardaloedd du yn y tywyllwch". "Roedd pobl yn meddwl gyda'r llywodraeth newydd, byddem yn cael trydan," meddai. "Ond nawr mae'r mater y mae'n rhaid i ni ei dalu am drydan, ac mae'n rhaid i ni arbed trydan hefyd."
Mae tariffau trydan wedi cynyddu 300% dros y deng mlynedd diwethaf, gan ddod yn anfforddiadwy i lawer. Yn yr ardaloedd tlotaf, mae preswylwyr yn aml yn sefydlu cysylltiadau anghyfreithlon trwy ddrysfa o geblau sy'n rhedeg o dan y ddaear, trwy lwyni a choed, sy'n cael eu datgymalu'n rheolaidd gan yr heddlu. "Mae shedding llwyth yn cryfhau llaw Eskom a'r cyfoethog [drosodd] y dosbarth gweithiol: eu beio, mynnu taliad, heb gydymdeimlad," meddai Ngwane.
Er bod yr holl ymdrechion i osgoi'r argyfwng ynni a'r newid yn yr hinsawdd yn gadarnhaol, "os mai'r cyfoethog yw'r rhai cyntaf i ddianc rhag yr argyfwng ynni, mae hyn yn creu llawer o bryder a dicter," ychwanega.
Er mwyn sicrhau trosglwyddiad ynni teg ac effeithiol, dywed Viljoen y dylai'r llywodraeth fabwysiadu "dull amlochrog" sy'n cynnwys caniatáu i aelwydydd werthu eu ynni solar yn ôl i'r grid, hyrwyddo prosiectau solar cymunedol, ac annog bwrdeistrefi i fuddsoddi yn eu prosiectau ynni adnewyddadwy eu hunain.
"Rydyn ni'n credu y dylai pob bod dynol yn Ne Affrica fod â hawl i swm sylfaenol penodol o ynni glân," meddai Ngwane. "Rydyn ni wir eisiau trosglwyddiad egni cyfiawn sy'n anadlu o'r ddaear ac o fudd i bobl dlawd. Mae egni diogel, glân, fforddiadwy yn asine qua nono fodolaeth fodern ".
