Ffynhonnell: indonesiaatmelbourne.unimelb.edu.au
Solar fydd canolbwynt trawsnewid ynni Indonesia. Llun gan y Banc Datblygu Asiaidd o Flickr.
16 TACHWEDD 2023
Mae Just Energy Transition Partnership (JETP) Indonesia yn gronfa o hyd at US$20 biliwn a glustnodwyd ar gyfer buddsoddi mewn ynni glân dros y tair i bum mlynedd nesaf. Llofnododd Indonesia y fargen gyda'r International Partners Group - dan arweiniad yr Unol Daleithiau a Japan - yn uwchgynhadledd G20 yn 2022.
Fel rhan o'i rwymedigaethau o dan y fframwaith hwn, rhyddhaodd Indonesia Gynllun Buddsoddi a Pholisi Cynhwysfawr (CIPP) sy'n manylu ar fap ffordd ar gyfer cyrraedd allyriadau brig yn 2030 a dod yn sero net erbyn 2050.
O dan y senario a fodelwyd yn y CIPP, disgwylir mai solar fydd y brif ffynhonnell drydan newydd yn Indonesia. Mae angen iddo dyfu'n gyflym o 0.1% o'r ynni a gynhyrchir yn 2022 i 8% erbyn 2030. Mae angen i ynni geothermol, ynni dŵr a bio-ynni dyfu'n gyflym hefyd. Disgwylir i drydan a gynhyrchir gan bob math o ynni adnewyddadwy gynyddu o 13% yn 2022 i 44% yn 2030.
Wrth i fwy o ynni adnewyddadwy ddod i rym, bydd glo yn dod i ben yn raddol ond bydd yn parhau i fod yn ffynhonnell pŵer bwysig yn y tymor agos.
Mae angen diwygio'r farchnad ar gyfer buddsoddiad preifat
Er mwyn cyflawni'r nodau uchelgeisiol hyn, bydd y sector preifat yn chwarae rhan flaenllaw mewn cyllid a datblygiad prosiectau. Nid oes gan Indonesia a'i chyfleustodau trydan sy'n eiddo i'r wladwriaeth, PLN, hanes gwych o ran ysgogi datblygiad ynni adnewyddadwy yn y sector preifat, yn enwedig gwynt a solar. Mae'r CIPP yn argymell nifer o ddiwygiadau sy'n canolbwyntio ar y farchnad i gyflymu'r broses hon a sicrhau y bydd pethau'n wahanol y tro hwn.
Mae un diwygiad allweddol yn ymwneud â phris glo. Oherwydd bod gan Indonesia gronfeydd wrth gefn glo mawr, mae'r llywodraeth yn capio'r pris y gellir gwerthu glo i weithfeydd pŵer domestig, yn gyffredinol yn is na chyfraddau'r farchnad. Gan mai glo yw prif ffynhonnell cynhyrchu trydan Indonesia, mae rheoli pris y mewnbwn tanwydd hwn yn lleihau costau cynhyrchu ac yn helpu i gadw cost manwerthu trydan yn isel.
Mae'r CIPP yn gwthio'n galed i gael gwared ar y cap pris hwn, ac i lo gael ei brynu a'i werthu'n ddomestig am ei wir bris marchnad. Y rhesymu yma yw po fwyaf costus yw glo, y lleiaf deniadol y daw fel ffynhonnell cynhyrchu trydan.
Mae ail ddiwygiad yn targedu model busnes PLN. Yn Indonesia mae'r pris y mae defnyddwyr yn ei dalu fesul kWh o drydan yn sefydlog yn dibynnu ar y math o gwsmer a'r gwasanaeth, ac fel arfer nid yw'n newid hyd yn oed os yw gwariant PLN yn cynyddu. Mae hyn yn golygu bod PLN yn aml yn gweithredu ar golled flynyddol fawr, ac mae'r llywodraeth yn talu am y colledion hyn trwy amrywiol ddulliau, gan gynnwys cymorthdaliadau.
Mae hyn yn ôl dyluniad. Yn debyg iawn i'r cap ar brisiau glo, y nod yw sicrhau nad yw costau uwch yn cael eu trosglwyddo i ddefnyddwyr. Mae'r CIPP yn galw ar PLN i ddileu'r system hon a mabwysiadu "model refeniw sy'n edrych i'r dyfodol" sy'n cyfrif yn well am wir gost cynhyrchu trydan. Byddai diwygio o'r fath bron yn sicr yn ei gwneud yn ofynnol i ddefnyddwyr dalu prisiau uwch.
Mae trydydd diwygiad yn ymwneud â rôl PLN mewn buddsoddiad preifat a datblygu ynni adnewyddadwy. Mae PLN yn berchen ar system drosglwyddo a dosbarthu genedlaethol Indonesia ac yn ei gweithredu, a phan fydd datblygwyr preifat yn dod i mewn i farchnad Indonesia, mae'n rhaid iddynt werthu eu pŵer i PLN. Nid oes unrhyw brynwyr eraill oherwydd mae gan PLN fonopoli dros ddosbarthu. Felly, cyn y bydd sefydliad ariannol yn cytuno i ariannu prosiect o'r fath, mae'n rhaid i'r datblygwr fel arfer gyrraedd Cytundeb Prynu Pŵer (PPA) gyda PLN sy'n sefydlu'r telerau y bydd y cyfleustodau'n prynu'r pŵer arnynt.
Mae’r CIPP yn gwneud nifer o argymhellion ar sut y gall PLN wneud y cytundebau hyn (a’r broses gaffael yn gyffredinol) yn fwy “bancadwy” – sy’n golygu, yn fwy deniadol i sefydliadau ariannol masnachol a datblygwyr preifat. Prif thema'r argymhellion hyn yw symud cyfran fwy o'r risg gan y gwerthwr (datblygwr y prosiect) i'r prynwr (PLN ac, yn y pen draw, llywodraeth Indonesia), trwy amrywiol fecanweithiau.
Mae’r CIPP hefyd yn argymell bod PLN yn ymdrin â llawer o’r camau mwy heriol wrth ddatblygu prosiectau, megis astudiaethau dichonoldeb a chaffael tir, ac yna’n cynnig prosiect ar gyfer tendr i ddatblygwyr unwaith y bydd llawer o’r gwaith coesau wedi’i wneud eisoes. Byddai hyn, ynghyd â'r darpariaethau 'dad-risgio', yn sicr yn gwneud prosiectau'n fwy deniadol i fuddsoddwyr preifat a datblygwyr. Ond mae p'un a yw'n rhywbeth y mae PLN yn gallu ac yn fodlon ei wneud, a'r hyn y gallent ddisgwyl ei dderbyn yn gyfnewid, yn gwestiwn arall.
Mae'r CIPP yn rhagweld ysgogi cyllid preifat i ddatblygu ynni adnewyddadwy ar raddfa gan ddefnyddio cymysgedd o offer marchnad confensiynol. Gofynnir i'r wladwriaeth 'dad-risg' cyfran o'r buddsoddiadau hyn, a disgwylir i PLN esblygu'n rhywbeth sy'n debyg i fenter fasnachol gonfensiynol. Mae'r CIPP yn amcangyfrif y bydd Indonesia angen $96 biliwn o fuddsoddiad mewn ynni adnewyddadwy a gwelliannau grid rhwng nawr a 2030, a bydd tariffau uwch ar ddefnyddwyr yn helpu i dalu am y datblygiad cyflym hwn.
Bwriedir i baru pris trydan yn agosach â chostau cynhyrchu lywio penderfyniadau buddsoddi, cynllunio a chaffael hirdymor yn well a'u gwneud yn fwy ymatebol i amodau'r farchnad. Oherwydd bod technolegau fel solar yn dod yn fwyfwy rhad i'w hadeiladu a'u gweithredu, mewn marchnad gystadleuol bydd signalau pris yn naturiol yn symud buddsoddiad tuag at ynni adnewyddadwy oherwydd eu bod yn rhatach na glo.
Er mwyn i'r cynllun hwn weithio fel y rhagwelwyd, rhaid gwneud i sector ynni Indonesia weithredu'n debycach i farchnad effeithlon a chystadleuol. Dyma pam mae'r CIPP yn gwthio'n galed i gael gwared ar y cap pris ar lo. Os gall gweithfeydd pŵer domestig barhau i gael glo am lai na gwerth y farchnad oherwydd ymyrraeth y llywodraeth, yna mae prisiau'n ddiwerth fel signalau oherwydd nad ydynt yn adlewyrchu realiti economaidd.
Gall gwleidyddiaeth fod yn drwm ar farchnadoedd
Yn hanesyddol, nid yw signalau pris a osodwyd gan farchnadoedd wedi bod yn arbennig o effeithiol yn sector ynni Indonesia. Mewn gwirionedd, un o nodau penodol polisi ynni yn Indonesia yw clustogi defnyddwyr rhag gwir gost cynhyrchu ynni. Mae llywodraeth Indonesia eisiau darparu trydan i ddefnyddwyr am brisiau isel a sefydlog, wedi'u hinswleiddio rhag newidiadau mewn prisiau nwyddau ac allanoldebau eraill.
Mae'r gallu i gapio pris domestig glo yn ddeniadol i lunwyr polisi am yr union reswm hwn. Ar ôl y pandemig, pan oedd prisiau glo yn codi i'r entrychion ledled y byd, ni symudodd biliau trydan yn Indonesia lawer. Mae hynny oherwydd bod PLN - ac, yn y pen draw, y llywodraeth - yn bwyta'r colledion a bod pris glo yn cael ei ddal i lawr yn artiffisial.
Mae rheoli prisiau yn ysgogiad polisi pwerus i'w gael ac nid yw'n un y mae llywodraeth Indonesia yn debygol o roi'r gorau iddi yn hawdd. Byddant yn hynod wrthwynebus i unrhyw fframwaith polisi lle disgwylir i ddefnyddwyr ysgwyddo costau gweithredu a buddsoddi uwch oherwydd goblygiadau gwleidyddol cynnydd mewn prisiau. Gwelodd y wlad brotestiadau eang pan geisiodd dorri cymorthdaliadau tanwydd yn 2022.
Mae galw am ailwampio PLN a strwythur sector ynni Indonesia a dod yn fwy ymatebol i signalau pris mewn dim ond saith mlynedd yn weledigaeth uchelgeisiol iawn. Ni fydd disgwyl i ddefnyddwyr ysgwyddo costau cynyddol y trawsnewid ynni tra bod y wladwriaeth yn amsugno risg datblygu i ysgogi mwy o fuddsoddiad preifat yn gynnig apelgar i lywodraeth Indonesia.
Mae'n amlwg bod map ffordd buddsoddi JETP wedi'i ysgrifennu gyda golwg ar wneud sector ynni adnewyddadwy Indonesia yn fwy deniadol i gyfalaf preifat. Yr hyn sy'n llai clir yw a yw'r cynllun yn rhoi cyfrif digonol am realiti economi wleidyddol Indonesia a buddiannau a chymhellion rhanddeiliaid allweddol fel PLN fel y maent mewn gwirionedd, yn hytrach nag fel y mae buddsoddwyr a marchnadoedd byd-eang yn dymuno iddynt fod.
